دیابت یکی از اختلالات متابولیک شایع است که در آن بدن نمی‌تواند قند خون را به‌درستی تنظیم کند. تشخیص به‌موقع و پیگیری منظم قند خون می‌تواند به کنترل بهتر بیماری و کاهش خطر عوارض طولانی‌مدت کمک کند.

قند خون یا گلوکز، یکی از منابع اصلی انرژی برای سلول‌های بدن است. پس از مصرف مواد غذایی حاوی کربوهیدرات، گلوکز وارد جریان خون می‌شود. هورمون انسولین که توسط لوزالمعده ترشح می‌شود، به ورود گلوکز به سلول‌ها و تنظیم میزان قند خون کمک می‌کند.

اگر بدن انسولین کافی تولید نکند یا سلول‌ها به آن پاسخ مناسبی ندهند، ممکن است میزان گلوکز خون افزایش پیدا کند. اندازه‌گیری قند خون به پزشک کمک می‌کند وضعیت تنظیم گلوکز را ارزیابی کند.

برای بررسی وضعیت قند خون از آزمایش‌های مختلفی استفاده می‌شود. انتخاب آزمایش به شرایط فرد، هدف بررسی و نظر پزشک بستگی دارد.

آزمایش FBS مخفف Fasting Blood Sugar است و میزان گلوکز خون را پس از یک دوره ناشتایی اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش یکی از روش‌های رایج غربالگری و بررسی دیابت است.

برای انجام این آزمایش معمولاً باید حداقل ۸ ساعت هیچ ماده غذایی یا نوشیدنی کالری‌دار مصرف نکنید. نوشیدن آب ساده معمولاً مجاز است.

محدوده قند خون ناشتا در بزرگسالان غیرباردار

قرار گرفتن نتیجه در محدوده تشخیصی دیابت به معنی نیاز به بررسی و تأیید پزشکی است. اگر فرد علائم واضح افزایش قند خون نداشته باشد، معمولاً آزمایش غیرطبیعی باید با تکرار یا یک آزمایش تشخیصی دیگر تأیید شود.

آزمایش قند خون دو ساعته معمولاً برای بررسی وضعیت قند پس از غذا درخواست می‌شود. در این آزمایش، مقدار گلوکز خون در زمان مشخصی پس از شروع وعده غذایی اندازه‌گیری می‌شود.

این آزمایش با تست تحمل گلوکز خوراکی یا OGTT یکسان نیست. در OGTT فرد پس از ناشتایی، مقدار مشخصی محلول گلوکز می‌نوشد و قند خون طبق برنامه آزمایش در زمان‌های تعیین‌شده اندازه‌گیری می‌شود.

آزمایش HbA1c که با نام هموگلوبین گلیکوزیله یا A1c نیز شناخته می‌شود، درصد هموگلوبینی را اندازه‌گیری می‌کند که به گلوکز متصل شده است.

از آنجا که گلبول‌های قرمز در طول عمر خود در معرض گلوکز خون قرار دارند، نتیجه HbA1c تصویری از میانگین تقریبی قند خون در حدود دو تا سه ماه گذشته ارائه می‌دهد. این آزمایش برخلاف FBS معمولاً به ناشتایی نیاز ندارد.

محدوده HbA1c برای غربالگری و تشخیص

در فردی که علائم واضح دیابت ندارد، نتیجه HbA1c در محدوده تشخیصی معمولاً باید با آزمایش تأییدی بررسی شود. برای تشخیص، روش اندازه‌گیری آزمایشگاهی استاندارد و معتبر اهمیت دارد.

هر دو آزمایش برای بررسی دیابت کاربرد دارند، اما اطلاعات یکسانی ارائه نمی‌کنند. قند خون ناشتا وضعیت گلوکز را در زمان نمونه‌گیری نشان می‌دهد، در حالی که HbA1c میانگین تقریبی قند خون در ماه‌های اخیر را منعکس می‌کند.

گاهی ممکن است نتیجه FBS طبیعی باشد، اما HbA1c در محدوده پیش‌دیابت قرار بگیرد یا برعکس. در چنین شرایطی پزشک با توجه به سابقه فرد، شرایط نمونه‌گیری و احتمال عوامل مداخله‌گر تصمیم می‌گیرد چه آزمایش دیگری لازم است.

جدول زیر خلاصه‌ای از معیارهای رایج برای بزرگسالان غیرباردار است:

مقادیر قند خون در جدول بر حسب mg/dL هستند. این اعداد معیارهای تشخیصی‌اند و با اهداف روزانه کنترل قند در فردی که قبلاً دیابت او تشخیص داده شده، تفاوت دارند.

افزایش قند خون ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت باشد. به همین دلیل، انجام آزمایش در افراد دارای عوامل خطر اهمیت دارد.

پزشک ممکن است بر اساس سن، وزن، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر، آزمایش قند خون را برای غربالگری درخواست کند. از جمله:

زمان شروع غربالگری و فاصله تکرار آزمایش برای همه افراد یکسان نیست و باید بر اساس شرایط فرد و نظر پزشک تعیین شود.

برای آزمایش قند خون ناشتا

برای آزمایش HbA1c

برای آزمایش HbA1c به‌تنهایی معمولاً نیازی به ناشتایی نیست و نمونه‌گیری می‌تواند در ساعات مختلف روز انجام شود. اگر آزمایش‌های دیگری هم‌زمان درخواست شده باشند، ممکن است رعایت ناشتایی لازم باشد.

HbA1c در بسیاری از افراد شاخص مفیدی است، اما در بعضی شرایط ممکن است با میانگین واقعی قند خون هماهنگی کامل نداشته باشد.

در صورت اختلاف قابل توجه میان قند خون و HbA1c، پزشک ممکن است آزمایش‌های جایگزین یا تکمیلی را در نظر بگیرد.

آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک پزشکی کیمیا در کرج خدمات آزمایشگاهی در حوزه‌های مختلف از جمله بیوشیمی، هماتولوژی، هورمون‌شناسی و آزمایش‌های تخصصی ارائه می‌کند.

اگر پزشک برای شما آزمایش FBS، HbA1c، قند خون دو ساعته یا تست تحمل گلوکز درخواست کرده است، می‌توانید برای اطلاع از شرایط نمونه‌گیری و پذیرش با آزمایشگاه تماس بگیرید.